Decoding the Euro Box Promotion case: Independence of constitutional courts, equality of States, and the clash in judicial standards in view of the principle of primacy

Common Market Law Review 2024, t. 61, nr 3, s. 831-868.

Współautorstwo: Taborowski, Maciej

Opinia prawna w sprawie wpływu wymogów prawa Unii Europejskiej oraz Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, w szczególności wyjaśnionych i zastosowanych w orzeczeniach Europejskiego Trybunału Praw Człowieka oraz Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej dotyczących statusu Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego, na ramy prawne działania Marszałka Sejmu określone w art. 249–251 Kodeksu wyborczego

Przegląd Sejmowy 2024, nr 3-4 (182-183), s. 195-208.

Współautorstwo: Bogdanowicz, Piotr

Autorzy analizują wpływ orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka i Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej na wykonywanie kompetencji Marszałka Sejmu w kwestii wygaśnięcia mandatu posła oraz dokonują oceny statusu Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego. Dochodzą do wniosku, że Izba ta nie jest niezależnym i bezstronnym sądem ustanowionym na mocy ustawy, a jej orzeczenia są prawnie bezskuteczne. Rekomendują zatem Marszałkowi Sejmu, aby odwołania w sprawach postanowień dotyczących wygaśnięcia mandatu posła przekazał nie do tej wadliwej Izby, lecz do Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego.

The authors analyse the impact of the jurisprudence of the European Court of Human Rights and the Court of Justice of the European Union on the exercise of the powers of the Marshal of the Sejm regarding the termination of a Member’s mandate, and evaluate the status of the Chamber of Extraordinary Control and Public Affairs of the Supreme Court. They conclude that this Chamber is not an independent and impartial court established by law, and its rulings are legally ineffective. They therefore recommend to the Marshal of the Sejm, that appeals in cases of decisions on the termination of a Member’s mandate, should not be directed to this defective Chamber, but to the Chamber of Labour and Social Security of the Supreme Court.

Rozproszona europejska kontrola przestrzegania prawa do rzetelnego procesu sądowego w świetle zasady wzajemnego zaufania i wyroku C-216/18 PPU, LM

Europejski Przegląd Sądowy 2019, nr 2, s. 14-31.

Orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości (dalej TS lub Trybunał) od pewnego czasu próbuje opisywać relacje między zasadą wzajemnego zaufania a ochroną praw podstawowych. W wyroku LM dotyczącym wykonania europejskiego nakazu aresztowania do państwa, w którym zagrożone może być prawo osoby ściganej do rzetelnego procesu przed niezawisłym sądem, Trybunał dotknął także zagadnień państwa prawa. Motywowany orzecznictwem strasburskim oraz stanowiskami państw członkowskich, a zwłaszcza ich sądów, Trybunał akceptuje rozproszoną kontrolę sądową przestrzegania praw podstawowych w państwach członkowskich UE. Kształtuje ją jednak bardzo rygorystycznie, w pierwszym rzędzie chroniąc mechanizm wzajemnego uznawania decyzji sądowych. W wyroku LM Trybunał przejął zasadniczy, dwupoziomowy test oceny ryzyka naruszenia prawa podstawowego z wyroku Aranyosi i Căldăraru. Przekształcił go faktycznie w test trójstopniowy i wskazał kolejne kroki, które sąd wykonujący ENA zobowiązany jest podjąć w przypadku wątpliwości odnoszących się do rzetelności procesu w państwie, które wystawiło nakaz. W pierwszej części artykułu analizie poddano kształtowanie się relacji między zasadą wzajemnego zaufania a ochroną praw podstawowych, a także sam wyrok w sprawie LM. W dalszej części przedstawiono praktykę sądową po wyroku w sprawie LM i skupiono się na szczegółowych zagadnieniach: inicjowaniu rozproszonej kontroli sądowej, źródłach informacji dla sądów wykonujących ENA, progu naruszenia standardu rzetelnego procesu oraz prowadzeniu dialogu sędziowskiego. Analiza warunków wskazanych przez TS oraz późniejszej praktyki sądowej wskazuje na szereg wątpliwości dotyczących przyjętego mechanizmu i pozwala stwierdzić, że nie jest on w pełni adekwatny do badania zagrożeń państwa prawa i oceny gwarancji niezawisłości sędziowskiej.

The case law of the Court of Justice has for some time now attempted to describe the relationship between the principle of mutual trust and the protection of fundamental rights. In the LM judgment on the execution of a European arrest warrant involving surrender of a person to a state where the right of a fair trial before an independent court may be compromised, the Court has also addressed the rule-of-law issues. Inspired by the Strasbourg jurisprudence and the positions of Member States, and especially the national courts, the Court accepted decentralized judicial review of respect for fundamental rights in EU Member States. However, it has shaped it very rigorously and adopted a stringent standard protecting, first and foremost, the mechanism of mutual recognition of judicial decisions. In the LM judgment, the Court of Justice accepted the two-stage test for assessing the risk of infringement of fundamental rights from the Aranyosi and Căldăraru judgment. In fact, it converted it into a three-stage test and pointed out the steps to be taken by the court executing the EAW in case of doubts as to the fairness of the trial in the issuing State. The first part of this article examines the evolution of the relationship between the principle of mutual trust and the protection of fundamental rights, as well as the LM judgment itself. Further on, the author presents the after the LM ruling judicial practice and focuses on specific issues: the initiation of decentralized judicial review, the sources of information for courts executing EAWs, the threshold for breach of the fair trial standard, and the engagement in judicial dialogue. An analysis of the conditions set out by the Court of Justice and subsequent judicial practice points to a number of issues relating to the adopted mechanism and allows the author to conclude that it is not fully adequate for examining threats to the rule of law or assessing guarantees of judicial independence.

Nieusuwalność sędziów i granice kompetencji państwa członkowskiego do regulowania krajowego wymiaru sprawiedliwości : uwagi w świetle wyroku Trybunału Sprawiedliwości z 24.06.2019 r., C-619/18, Komisja Europejska przeciwko Rzeczypospolitej Polskiej

Europejski Przegląd Sądowy 2019, nr 12, s. 4-14.

Trybunał Sprawiedliwości od pewnego czasu częściej zajmuje się zagadnieniami niezależności organów sądowych. W dużej mierze w związku ze zmianami ustrojowymi wprowadzanymi w niektórych państwach członkowskich, w tym w Polsce, przyjmuje rolę obrońcy wartości europejskich i chroni unijny porządek prawny przed dezintegracją. Wypracowawszy wcześniej rozumienie pojęcia sądu, w którym kryterium niezależności organu należy do elementów konstytutywnych definicji, w ostatnich latach TS badał szereg elementów niezależności i wydał kilka kluczowych orzeczeń o przełomowym znaczeniu. W sprawie sędziów portugalskich 1 uznał, że gwarancje niezależności musi posiadać każdy sąd państwa członkowskiego, który choćby potencjalnie może orzekać o interpretacji lub stosowaniu prawa Unii. Niezależność sądowa jest zatem niepodzielna. W wyroku w sprawie LM 2 Trybunał uznał niezależność sądów za istotę prawa do rzetelnego procesu sądowego, lecz także powiązał z ochroną rządów prawa. Wskazał też kryteria i tryb rozproszonej europejskiej kontroli poszanowania niezależności sądowej w kontekście wzajemnego uznawania orzeczeń sądowych. Z kolei w wyroku w sprawie Sądu Najwyższego 3 Trybunał Sprawiedliwości wskazał granice kompetencji państw członkowskich do kształtowania sądownictwa krajowego. W toku sprawy TS doprowadził do odwrócenia niezgodnej z prawem UE „reformy emerytalnej” w SN. Nie wiążąc oceny dopuszczalności zmian przeprowadzanych w Sądzie Najwyższym z innymi elementami unijnymi, potwierdził także samodzielność europejskiego standardu niezależności sądownictwa. Stanowi on autonomiczny test, którego dochowanie można badać. Obok szczegółowego odniesienia się do zasady nieusuwalności sędziów oraz mechanizmu przedłużania ich służby czynnej TS poszerzył dotychczasową perspektywą badawczą i objął nią intencje ustawodawcy i rzeczywiste cele wprowadzanych zmian. O ile mechanizm uchybieniowy z art. 258 TFUE ma charakter naprawczy, może nawet przybrać postać dolegliwej represji finansowej, to dialog prejudycjalny przede wszystkim ma charakter prewencyjny, pytanie skierowane przez sąd krajowy służy wyjaśnieniu wątpliwości, które pojawiły się w sprawie krajowej z elementem unijnym, zaś uwzględnienie wskazówek TS przez sąd odsyłający pozwoli rozstrzygnąć sprawę krajową zgodnie z wymogami prawa Unii. Zasada skutecznej ochrony sądowej jest emanacją zasady rządów prawa, konkretyzuje ją w sferze dochodzenia i wykonalności uprawnień objętych prawem Unii, zabezpiecza effet utile prawa europejskiego. Państwa członkowskie UE mają obowiązek zapewnić taką ochronę w dziedzinach objętych prawem Unii, niezależnie od tego, w jakiej sytuacji stosują to prawo.

The Court of Justice has for some time been dealing more often with the issue of independence of judicial authorities. To a large extent, it is related to systemic changes introduced in some Member States, including Poland. The Court takes on the role of a guardian of European values and protects the EU legal order against disintegration. Having previously developed an understanding of the concept of ‘court’, in which the criterion of independence of the body is a constitutional element of the definition, in recent years the Court has examined a number of aspects of independence and issued a number of landmark judgments. In the case of Portuguese judges, it recognized that any court in a Member State which may even potentially rule on the interpretation or application of Union law must enjoy a guarantee of independence. Judicial independence is therefore indivisible. In the LM ruling, the Court acknowledged judicial independence as the essence of the right to a fair trial but also linked it to the protection of the rule of law. It also indicated the criteria and procedure for a decentralized European review of compliance with judicial independence in the context of mutual recognition of judicial decisions. In the Supreme Court ruling, the Court of Justice indicated the limits of the Member States’ powers to shape their national judiciaries. In the course of the case, the Court managed to reverse a ‘pension reform’ in the Supreme Court which was contrary to EU law. By not linking the assessment of the legitimacy of changes introduced in the Supreme Court with other EU elements, it also confirmed the self-sufficiency of the European standard of judicial independence. It is an autonomous test whose observance can be examined. In addition to a detailed consideration of the principle of irremovability of judges and the mechanism for extending their active service, the Court has widened its examination perspective to include legislative intentions and the true aims of the changes made.

The New National Council of the judiciary and its impact on the Supreme Court in the light of the principle of judicial independence

Problemy Współczesnego Prawa Międzynarodowego, Europejskiego i Porównawczego 2018, t. 16, s. 177-196.

Zmiany w składzie i funkcjonowaniu Krajowej Rady Sądownictwa wprowadzone w minionym roku wpływają negatywnie na wypełnianie przez nią konstytucyjnej roli strażnika niezależności sądownictwa. Szczególnie widoczne było to w niedawnych wyborach sędziów Sądu Najwyższego. Rada zachowuje wprawdzie formalną autonomię w wykonywaniu uprawnień, jednak członkowie Rady nie wydają się utrzymywać personalnej niezależności w swoich działaniach. Niedawny proces nominacji przez KRS sędziów do Sądu Najwyższego był wadliwy, pospieszny i powierzchowny. Rada dokonała bardzo pobieżnej i płytkiej oceny kandydatur, na podstawie skromnych materiałów, w oparciu o niejasne kryteria i procedurę o dużym stopniu poufności. Nie gwarantowała ona wyboru najlepszych kandydatów. Obecna KRS nie spełnia ani polskich, ani europejskich standardów rady sądowniczej. Wydaje się, że Rada w istocie zrezygnowała z wykonywania powierzonej jej roli konstytucyjnej. Przez to ma destrukcyjny wpływ na funkcjonowanie polskiego sądownictwa. Niedawny akt zawieszenia członkostwa KRS w Europejskiej Sieci Rad Sądownictwa jest wyrazem wotum nieufności ze strony sędziów europejskich, a jednocześnie kolejnym wezwaniem do wprowadzenia zmian legislacyjnych w celu przywrócenia standardu konstytucyjnego.

Challenges to the Rule of Law in the European Union : The Distressing Case of Poland

Revista do Instituto Brasileiro de Direitos Humanos 2018, nr 17/18, s. 221-248.

The article analyzes the developments of the rule of law in Poland over last three years and discusses the current and possible future reaction of the European Union to a worrisome situation in one of its member states. It focuses on several questions. What are the reforms in Poland? Can the legal system defend itself against changes which are inconsistent with the Constitution? If not, why it retreated and ceased to be self-sufficient in this regard? What mechanisms of securing EU principles can be activated? How are they interrelated? To what extent have they already been used? Are they sufficient? These and other questions are raised in the light of the current situation in Poland. In its major part, the paper characterizes the action taken, and especially the legislative measures adopted by the ruling parliamentary majority. These measures lead to the de facto change of the system, incompatible with the current Constitution and the principle of the rule of law. The second part analyzes the instruments available within EU law in the context of Poland's membership in this supranational organization.

Sprawa sukcesji traktatów w przypadku spodziewanej niepodległości Kurdystanu

Problemy Współczesnego Prawa Międzynarodowego, Europejskiego i Porównawczego 2015, t. 13, s. 180-191.

It is highly probable, though still not absolutely certain, whether Iraqi Kurdistan will soon separate from Iraq and form an independent state. Should this happen, the new Kurdi state will have to clarify the legal status of international agreements which were entered into by its predecessor. Assuming that the Kurdistan emerges through secession from Iraq or dissolution of it, it would be bound by the 1978 Vienna Convention on Succession of States in respect of Treaties and, thus, by the rule of continuity ipso iure of treaty obligations. In the case of secession, however, the Vienna Convention does not reflect the prior international practice and subsequent practice diverges from it, either. Therefore, first, Kurdistan could argue that the process of its creation fulfills the scenario of a newly independent state and, in consequence, make use of a clean slate rule and the right to choose treaties that it wants to continue. Secondly, invoking the existence of international practice that remains incompatible with the provisions of the Convention, Kurdistan could ”join” that practice by-passing (through the unilateral acts of notifications or the actual conduct) the conventional rules as outdated, inaccurate and not corresponding to the needs of states. The third way, would be to accept the Convention’s status quo and resort to the flexibility mechanisms embodied in the Convention. They allow to reject succession of a treaty if it would be incompatible with the object and purpose of that treaty or to invoke the rebus sic stantibus clause. Above all, however, it be would be advisable to take advantage of the possibility to depart from the conventional regime by conducting direct consultations with other parties and enter into agreements with them. This way may be particularly useful for the succession to bilateral treaties.

Sankcje Rady Bezpieczeństwa ONZ wobec Korei Północnej

Problemy Współczesnego Prawa Międzynarodowego, Europejskiego i Porównawczego 2007, t. 5, s. 183-191.

'Republican Agreements' and the Compensation for 'Property Left Beyond the Bug River' : Reaching a Definite Settlement After 60 Years?

Polish Yearbook of International Law 2004, t. XXVII, s. 145-158.

Problemy wynikające z braku nawiązania stosunków konsularnych do udzielania opieki konsularnej i gwarantowania ochrony praw człowieka : (przypadek Kazimierza K. i jego załogi)

Politeja 2004, nr 1, s. 124-139.

Współautorstwo: Czubik, Paweł

Sprawa "mienia zabużańskiego" przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka

Problemy Współczesnego Prawa Międzynarodowego, Europejskiego i Porównawczego 2003, t. 1, s. 162-170.

European Communities as subjects of international law

Miscellanea Iuris Gentium 2000/2001, nr 3/4, s. 67-80.

Wybrane sposoby kontroli wykonywania zobowiązań przyjętych przez państwa członkowskie organizacji międzynarodowej : na przykładzie Rady Europy

Forum Europejskie 2001, nr 2, s. 26-37.

Z problematyki odpowiedzialności międzynarodowej Wspólnot Europejskich

Zeszyty Naukowe Towarzystwa Biblioteki Słuchaczów Prawa UJ 1997, nr 1, s. 76-88.

Z problematyki odpowiedzialności międzynarodowej Wspólnot Europejskich. Zesz.Nauk.TBSP UJ 1997 nr 1 s. 76-88.