Granice unijnej ochrony niezawisłości sędziowskiej: wyznaczanie sędziów do równoległego orzekania : glosa do wyroku Trybunału Sprawiedliwości z 1.08.2025 r., sprawy połączone C-422/23, C-455/23, C-459/23, C-486/23 i C-493/23, Daka i in.

Europejski Przegląd Sądowy 2026, nr 1, s. 30-40.

W sprawie prejudycjalnej Daka Trybunał w Luksemburgu 1.08.2025 r. orzekł, że unijna zasada skutecznej ochrony sądowej pozwala prezesowi sądu wyznaczać sędziów jednej z izb tego sądu do czasowego orzekania w innej izbie. Jest tak, nawet jeśli sędziowie ci nie wyrazili na to zgody, nie mogli takiego wyznaczenia zaskarżyć, oznaczało zwiększone obciążenie i orzekanie poza dziedziną swojej specjalizacji, a o wyznaczeniu decydowała osoba powołana na stanowisko sędziowskie sprzecznie z prawem. Wyrok zapadł w odpowiedzi na zapytania Izby Cywilnej Sądu Najwyższego, orzekającej w składach złożonych z sędziego tej Izby oraz sędziów innej izby. Z powodu sposobu ich ukształtowania, składy zgłosiły TS wątpliwości co do spełniania przez nie unijnych atrybutów „sądu”. Trybunał tych wątpliwości nie podzielił, ale wskazał warunki wyznaczania sędziów do orzekania poza macierzystą izbą. Wyjaśnienia Trybunału uzupełniają bogate, acz jeszcze niezupełne orzecznictwo dotyczące wymogów skutecznej ochrony sądowej. Niemniej wyrok osłabia ochronę niezawisłości sędziowskiej, bo choć TS potwierdził objęcie nią kolejnego aspektu statusu sędziego, to określone przezeń kryteria pozytywne i negatywne wyrażają niski standard ochronny. Trybunał przerwał też wcześniejszą linię orzeczniczą, iż każdy środek wkraczający w status sędziego wymaga kontroli sądowej, inaczej narusza standard niezawisłości. Z kolei w odniesieniu do osób wadliwie powołanych do SN Trybunał rozróżnił ich akty organizacyjne – jako zgodne z prawem UE – od orzeczeń – niezgodnych z tym prawem. Potwierdził częściową akceptację wadliwości sądów i sędziów, jeżeli nie przekracza wysokiego progu wagi naruszenia.

In the Daka preliminary ruling case, on 1 August 2025, the CJEU ruled that the EU principle of effective judicial protection allows the president of a court to designate judges assigned to one chamber of that court to sit temporarily in another chamber of that court. This is so, even though those judges did not agree to that appointment, could not challenge such designation, such a designation entailed an increase in their workload and required their involvement in matters outside their area of specialisation, while the person deciding on the designation was appointed to judicial office in breach of the law. The judgment was issued in response to the references for preliminary ruling from the Civil Chamber of the Supreme Court, sitting in panels composed of a judge of that Chamber and judges of another chamber. Due to the manner in which they were constituted, the panels raised doubts with the CJEU as to whether they satisfy the EU attributes of a „court or tribunal.” The CJEU did not share these doubts, but specified the conditions for designating judges to sit in chambers other than their chamber of origin. The CJEU’s explanations supplement extensive, but still incomplete, case-law on the requirements of effective judicial protection. Even so, the judgment reduces the level of protection of judicial independence, because although the CJEU confirmed that it covers a further aspect of the status of a judge, the positive and negative criteria it set out constitute a low standard of protection. The CJEU also departed from its previous line of judgments stipulating that any measure affecting the status of a judge should be subject to judicial review, otherwise it violates the principle of independence. In turn, with regard to people wrongfully appointed to the Supreme Court, the CJEU distinguished their organisational acts as compliant with EU law and their judgments as non-compliant. It confirmed a partial acceptance of the defectiveness of courts and judges, on condition that the gravity of the breach of the law is not great.