Wymogi formalne w umowach konsumenckich

Warszawa : Wydawnictwo C. H. Beck, 2018

Seria: Instytucje Prawa Prywatnego

ISBN 9788381286701

XLVI, 363 strony. Bibliografia na stronach XXIII-XLVI. Indeks.

Przelew powierniczy wierzytelności wynikającej z klauzuli abuzywnej

Monitor Prawniczy 2018, nr 23, s. 1270-1272.

The text focuses on admissibility of a transfer of claims arising as a result of finding that a clause in a consumer contract is impermissible. It argues that Council Directive 93/13/EEC as well as the provisions that implement it to the Polish legal system allow consumers to transfer their claims to a third party – regardless whether the transferee is an entrepreneur and whether the transfer takes place before the clause is found impermissible by a court. This pertains especially to the fiduciary transfer of a claim by a consumer to a professional debt collector. The text is built, in particular, on the facts underlying the Supreme Court resolution of 6 April 2018, III CZP 114/17 and outlines a broader background for a conclusion on general admissibility of a claim transfer as expressed in that decision.

Struktura regulacji umów o pośrednictwo handlowe : (wnioski prawnoporównawcze i propozycje legislacyjne)

Studia Prawa Prywatnego 2018, nr 1, s. 3-23.

Współautorstwo: Rott-Pietrzyk, Ewa

Prowizja agenta w czasie trwania umowy : (imperatywny czy dyspozytywny charakter regulacji i wynikające z tego konsekwencje)

Transformacje Prawa Prywatnego 2018, nr 3, s. 73-99.

Współautorstwo: Rott-Pietrzyk, Ewa

The text deals with Article 761 § 1 of the Polish Civil Code which is contained in the regulation of commercial agency contract. The provision awards an agent the right to claim commission for contracts concluded with clients as a result of his intermediation (both with new clients, as well as with the ones previously obtained by this agent). The provision does not indicate explicitly, whether the rule in question is mandatory or provides a certain degree of optionality (in entirety or with limitation to contract clauses that award additional benefits to a consumer). The text delves into this problem, focusing especially on the commission for contracts concluded with the previously obtained clients (the so-called "commission for indirect interest"). The text argues that the Article 761 § 1 in fine in this regard should be understood as a mandatory rule, which grants an agent an immutable right to commission. The right in question cannot be excluded both by straightforward contract clauses, as well as implicitly, by parties' conduct after conclusion of a contract. This reading of Article 761 § 1 is in line with several various reasons that underpin this provision and the regulation of commercial agency in its entirety. In particular, the rules on commercial agency have strongly protective dimension, resting on the assumption that agent is a typically a weaker party, exposed to predominant bargaining power of the principal. As a result, the major part of these rules have a certain degree of immutability, establishing the standard of protection that cannot be altered contractually to the detriment of an agent. This general functional agenda has been clearly established in the EU 86/653 directive on commercial agency contracts. It provides the key point of reference for interpreting provisions such as Article 761 § 1 that transpose them into the Polish law. Therefore, the commission awarded by this rule should be considered to provide one of the components of the system of agent's protection, which cannot be excluded or altered in contractual dealings.

Umowa pożyczki : ogólna charakterystyka na tle badanej próby

Umowa pożyczki w orzecznictwie sądów powszechnych : Raport z badań przeprowadzonych w Instytucie Wymiaru Sprawiedliwości / przez zespół w składzie: Nina Natalia Baranowska, Aleksandra Bolibok, Katarzyna Górecka-Ochnio, Mateusz Grochowski, Krzysztof Riedl ; redakcja: Mateusz Grochowski. Warszawa : Instytut Wymiaru Sprawiedliwości, 2018, s. 15-24.

Pożyczki konsumenckie : cechy konstrukcyjne i funkcjonalne

Umowa pożyczki w orzecznictwie sądów powszechnych : Raport z badań przeprowadzonych w Instytucie Wymiaru Sprawiedliwości / przez zespół w składzie: Nina Natalia Baranowska, Aleksandra Bolibok, Katarzyna Górecka-Ochnio, Mateusz Grochowski, Krzysztof Riedl ; redakcja: Mateusz Grochowski. Warszawa : Instytut Wymiaru Sprawiedliwości, 2018, s. 25-40.

Koszty pożyczki

Współautorstwo: Baranowska, Nina Natalia

Umowa pożyczki w orzecznictwie sądów powszechnych : Raport z badań przeprowadzonych w Instytucie Wymiaru Sprawiedliwości / przez zespół w składzie: Nina Natalia Baranowska, Aleksandra Bolibok, Katarzyna Górecka-Ochnio, Mateusz Grochowski, Krzysztof Riedl ; redakcja: Mateusz Grochowski. Warszawa : Instytut Wymiaru Sprawiedliwości, 2018, s. 41-58.

Pożyczki udzielane za pośrednictwem platform internetowych (peer-to-peer lending)

Umowa pożyczki w orzecznictwie sądów powszechnych : Raport z badań przeprowadzonych w Instytucie Wymiaru Sprawiedliwości / przez zespół w składzie: Nina Natalia Baranowska, Aleksandra Bolibok, Katarzyna Górecka-Ochnio, Mateusz Grochowski, Krzysztof Riedl ; redakcja: Mateusz Grochowski. Warszawa : Instytut Wymiaru Sprawiedliwości, 2018, s. 73-80.

Wnioski

Umowa pożyczki w orzecznictwie sądów powszechnych : Raport z badań przeprowadzonych w Instytucie Wymiaru Sprawiedliwości / przez zespół w składzie: Nina Natalia Baranowska, Aleksandra Bolibok, Katarzyna Górecka-Ochnio, Mateusz Grochowski, Krzysztof Riedl ; redakcja: Mateusz Grochowski. Warszawa : Instytut Wymiaru Sprawiedliwości, 2018, s. 149-160.

Redakcja:

Umowa pożyczki w orzecznictwie sądów powszechnych : Raport z badań przeprowadzonych w Instytucie Wymiaru Sprawiedliwości

Współredaktorstwo: Baranowska, Nina Natalia; Bolibok, Aleksandra; Górecka-Ochnio, Katarzyna; Riedl, Krzysztof

Warszawa : Instytut Wymiaru Sprawiedliwości, 2018

Seria: Prawo prywatne

172 strony.

Projekt został poświęcony praktyce sądów polskich w sprawach o roszczenia z umowy pożyczki. Analiza, prowadzona przez zespół pod kierunkiem dr. Mateusza Grochowskiego, objęła ogółem 367 spraw rozpoznawanych przez sądy powszechne, oznaczone symbolami 093 i 670. W ramach doboru próby zwracano uwagę na reprezentatywność doboru spraw pod względem geograficznym, a także z uwagi na szczebel systemu sądownictwa (sądy rejonowe i okręgowe) oraz tryb postępowania (sprawy z repertoriów „C” i „G”). Pozwoliło to na stworzenie dość kompleksowego obrazu umowy pożyczki – w jej różnorodnych formach i zastosowaniach – w polskiej praktyce sądowej, a przez to lepsze poznanie jej roli w obrocie gospodarczym. W tym zakresie prowadzone badanie wskazało przede wszystkim na bardzo wyraźną dominację, wśród ogółu spraw o roszczenia z umowy pożyczki, umów o charakterze „jednostronnie sprofesjonalizowanym” – w których jedna ze stron trudni się stale i w zorganizowany sposób zawieraniem umów danego rodzaju. W grupie tej znalazły się przede wszystkim pożyczki konsumenckie, w przeważającej części oferowane przez instytucje pożyczkowe inne niż banki (i w wyraźny sposób substytuujące bankową ofertę kredytów). Do grupy tej należały także pożyczki zaciągane w ramach działalności gospodarczej pożyczkobiorców, którzy w ramach tych umów wykazywali wyraźne cechy podmiotów nieprofesjonalnych. Umowy „jednostronnie sprofesjonalizowane”, a także powstające na ich tle spory, miały łatwo zauważalną specyfikę: (a) W większości wypadków ich warunki były ustalane w całości przez jedną ze stron, zwykle z szerokim wykorzystaniem wzorców umów. (b) Charakterystyczne w ich wypadku było kształtowanie praw i obowiązków stron w sposób wyraźnie sprzyjający interesowi pożyczkodawcy (np. przez zastrzeganie rozbudowanych zabezpieczeń wierzytelności, wysokich pozaodsetkowych kosztów pożyczki itd.). (c) Przeważająca część sporów dotyczących pożyczek tego rodzaju przybierała dość typową postać. Niemal zawsze dotyczyły one roszczeń o zapłatę pożyczki, dochodzonych przez pożyczkodawców lub ich następców prawnych (często fundusze sekurytyzacyjne). W umowach tych bardzo niewielką aktywność wykazywali natomiast pożyczkodawcy, niekiedy nie podejmując jakiejkolwiek obrony swoich praw. Obok tego, w polu zainteresowania projektu leżały także inne umowy pożyczki. Szczególna uwaga w ramach analizy została poświęcona pożyczkom zawieranym między podmiotami gospodarczymi, z których żaden nie wykazywał wyraźnej przewagi ekonomicznej nad kontrahentem. Umowy tego rodzaju miały własną specyfikę, w bardziej równomierny sposób rozkładając korzyści i ryzyka między stronami, równocześnie zaś służąc zwykle realizacji innych interesów gospodarczych niż pożyczki „jednostronnie sprofesjonalizowane”. Osobną uwagę poświęcono także pożyczkom „społecznościowym”, zawieranym za pośrednictwem platform internetowych – i stanowiących szczególną postać obrotu, opartą na modelu „ekonomii podziału” (sharing economy). Na tym tle można sformułować kilka bardziej ogólnych uwag, do których prowadzi analiza badanej próby: a) W umowach pożyczki (zwłaszcza w pożyczkach „jednostronnie sprofesjonalizowanych”) bardzo istotną rolę odgrywają pozaodsetkowe koszty pożyczek. W wielu przypadkach ich łączna wartość przekraczała wysokość oprocentowania, zbliżając się do wysokości samego kapitału. W tym zakresie jedynie w bardzo niewielkiej liczbie przypadków zastrzeżenie i wysokość tych kosztów były kontrolowane przez sądy (z urzędu lub na wniosek) z perspektywy zgodności z wymaganiami słuszności kontraktowej. b) Regulacja umowy pożyczki zawarta w Kodeksie cywilnym (art. 720–724) w przeważającej mierze nie odgrywa istotnej roli w praktyce i w znacznej mierze nie odpowiada rzeczywistym problemom prawnym i gospodarczym występującym w obrocie. Bardziej znaczące z tego punktu widzenia są przepisy o kredycie konsumenckim – przede wszystkim jednak z punktu widzenia praktyki kredytodawców (np. nałożonych na nich obowiązków informacyjnych), nie zaś orzecznictwa sądów. c) W odniesieniu do pożyczek konsumenckich, zdecydowanie dominujących w ramach badanej próby, zauważalny był także brak szerszego uwzględniania przez sądy instrumentów ochrony konsumenta. Dotyczy to przede wszystkim obowiązku weryfikowania ex officio, czy umowa pożyczki nie zawiera klauzul abuzywnych – co, jak można sądzić na podstawie próby – mogło mieć miejsce w znaczącej liczbie spraw