The majoritarian concept of default rules : towards a shift in paradigms?

Studia Prawa Prywatnego 2020, nr 1, s. 65-73.

Koncepcja większościowa jest zdecydowanie najbardziej znaczącą i fundamentalną konwencją pojęciową, która zmierza zarówno do wyjaśnienia, jak i do legitymizacji norm dyspozytywnych w prawie umów. Opiera się ona na założeniu, że normy dyspozytywne powinny ograniczać poziom kosztów transakcyjnych przez zapewnienie stronom rozwiązań, które uzupełnią luki w zawartych umowach, w braku odmiennego porozumienia stron. Z tych przyczyn uważa się, że normy dyspozytywne powinny odzwierciedlać przeciętne lub najbardziej rozpowszechnione preferencje stron, które zawierają umowę określonego typu. Tekst formułuje wniosek, że klasyczne podejście większościowe zawiera kilka deficytów. W szczególności opiera się ono na fałszywych przesłankach epistemicznych, zakładając, że tworzenie norm dyspozytywnych w klasyczny, scentralizowany sposób (przez ustawodawcę i sądy) pozwala na identyfikację rzeczywistych preferencji stron umowy, a tym samym na zapewnienie prawu umów efektywnych norm dyspozytywnych. Z tego punktu widzenia tekst stara się określić nowe perspektywy rozwoju podejścia większościowego, dokonując analizy dwóch procesów, które leżą u podstaw współczesnego zjawiska prawa prywatnego powstającego poza państwem: rozwoju nowoczesnej postaci prawa transnarodowego oraz narodzin obrotu elektronicznego poza instytucjonalnymi ramami tworzonymi przez państwo. W oparciu o te założenia tekst formułuje – i wstępnie omawia – koncepcję „dzielonych” norm większościowych, która wydaje się zapewniać właściwe ramy analityczne dla tworzenia norm dyspozytywnych poza sferą państwa.

The majoritarian theory is definitely the most prominent and foundational conceptual frameworks that attempts to both explain and legitimize non-mandatory (default) rules in contract law. It builds on the assumption that default rules should reduce the level of transaction costs, by providing parties with the solutions that fill in gaps in concluded agreements, absent other parties’ agreement. For this reason, it is believed that default rules should reflect the average or most widespread preferences of contractors who conclude a particular type of an agreement. The text argues that the classic majoritarian approach is in many regards deficient. It builds, in particular, on false epistemic premises by assuming that setting of default rules in the classic centralized way (by a lawmaker and by courts) allows identification of actual preferences of contractors and hence to supply contract law with efficient defaults. From this vantage point, the text attempts to map the new perspectives of development of the majoritarian attitude, by taking a look at two processes that underlie the present phenomenon of private law arising beyond a state: development of the modern type of transnational law and emergence of electronic commerce beyond the institutional frames created by a state. In this way, the paper sets – and preliminarily discusses – the concept of “fractioned” majoritarian rules, which seems to provide a relevant explanatory framework for the out-of-the-state creation of default rules.

The text is a result of a research project “Default rules as a regulatory instrument in contract law”, financed by the National Science Center (grant No 2016/20/S/HS5/00458). I am most grateful to Professor Alan Schwartz, Professor Hanoch Dagan and Professor Yotam Kaplan, as well as the faculty and fellows of the Edmond J. Safra Center for Market, Law and Ethics at the University of Tel Aviv (Buchmann Faculty of Law) for their valuable comments. Any mistakes and inaccuracies are the author’s own.

Warsztat badawczy nauk prawnych na tle konkursów NCN

Państwo i Prawo 2020, nr 7, s. 41-52.

The article delves into the specificity of legal research techniques, as applied in drafting research proposals submitted in grant competitions of the National Science Centre. It builds on the assumption that conceptualization and drafting of such a proposal, in fact, genuinely belong to types of research activity. Their specific features have mostly technical character (regarding the particular purpose, served by a research proposal), however from the subject-matter-related point of view, work on a research proposal is an academic activity in a strict sense, directly subordinated to its general objectives. The text analyses the distinctive elements of legal research techniques (with particular regard to framing the subsequent steps of analysis and conceptualization of topic), against the background of the peculiar formal features of a grant proposal as a research undertaking.

Paradoks słabości : ochrona "słabszego" przedsiębiorcy jako problem prawa umów

Sto lat polskiego prawa handlowego : księga jubileuszowa dedykowana Profesorowi Andrzejowi Kidybie.T. 2 / redakcja naukowa Małgorzata Dumkiewicz, Katarzyna Kopaczyńska-Pieczniak, Jerzy Szczotka. Warszawa : Wolters Kluwer, 2020, s. 45-58.

Ochrona konsumenta a ochrona danych osobowych w „kapitalizmie inwigilacji”

Prawo umów wobec wyzwań cywilizacyjnych : zagadnienia wybrane / pod redakcją naukową: Bogudara Kordasiewicza, Pawła Podreckiego, Roberta Siwika. Warszawa : Wydawnictwo INP PAN, 2020, s. 70-83.

Umowy między przedsiębiorcami o korzystanie z rzeczy

Prawo umów handlowych / pod redakcją Mirosława Steca ; autorzy: Adam Doliwa [i 13 pozostałych]. Warszawa : Wydawnictwo C. H. Beck, 2020, s. 959-1010.

[Rozdział 11 pkt 11.1.] Wprowadzenie

Współautorstwo: Rott-Pietrzyk, Ewa

Prawo umów handlowych / pod redakcją Mirosława Steca ; autorzy: Paweł Blajer [i 8 pozostałych]. Warszawa : Kraków : Wydawnictwo C.H. Beck, we współpracy z Instytutem Prawa Spółek i Inwestycji Zagranicznych, 2020, s. 23-36.

Pośrednictwo sieciowe

Prawo umów handlowych / pod redakcją Mirosława Steca ; autorzy: Paweł Blajer [i 8 pozostałych]. Warszawa : Kraków : Wydawnictwo C.H. Beck, we współpracy z Instytutem Prawa Spółek i Inwestycji Zagranicznych, 2020, s. 355-366.

Propozycje de lege ferenda dotyczące umów o pośrednictwo

Współautorstwo: Rott-Pietrzyk, Ewa

Prawo umów handlowych / pod redakcją Mirosława Steca ; autorzy: Paweł Blajer [i 8 pozostałych]. Warszawa : Kraków : Wydawnictwo C.H. Beck, we współpracy z Instytutem Prawa Spółek i Inwestycji Zagranicznych, 2020, s. 476-498.

Słuszność a autonomia woli : uwagi o nieoczywistej relacji

Aksjologia prawa cywilnego i cywilnoprawna ochrona dóbr / redakcja naukowa: prof. dr hab. Jerzy Pisuliński, dr Julita Zawadzka ; autorzy: dr Michał Berek [i 16 pozostałych]. Warszawa : Wydawnictwo C. H. Beck, 2020, s. 3-18.

Referat z VII Ogólnopolskiego Zjazdu Cywilistów, 24-25 września 2018, Kraków.

Umowy pośrednictwa w obrocie towarami lub usługami : część ogólna i umowa agencyjna : (projekt reformy)

Transformacje Prawa Prywatnego 2020, nr 1, s. 53-102.

Współautorstwo: Rott-Pietrzyk, Ewa

The text presents draft provisions on commercial intermediary agreements, prepared within the framework of the Academic Project of the Civil Code. The rules encompass the general part of commercial intermediary agreements, as well as one particular contract: commercial agency. The former element is entirely novel from the perspective of the existing provisions of the Polish civil law, which do not contain any comparably general set of rules dedicated to intermediary contracts. In the latter respect, the draft proposes a few alterations to the existing rules on commercial agency. They aim to remedy the deficiencies of the existing rules that has been evidenced through practical functioning of agency contracts (identified by empirical studies), as well as through the case law of Polish courts of various level. The proposed rules are accompanied with motives that provide more deepened rationale for the choices between various possible solutions to the regulatory needs in the domain of intermediary agreements. They also explain the background of the draft provisions in the EU law and the CJEU decisions, as well as in the relevant sets of model rules, with particular regard to the Draft Common Frame of Reference.

Czynności notarialne online : podstawy de lege lata i uwagi de lege ferenda

Forum Prawnicze 2020, nr 4 (60), s. 38-56.

Współautorstwo: Gott-Pietrzyk, Ewa; Zoll, Fryderyk; Szostek, Dariusz

The text attempts to conceptualize the possible reform of the procedure of making notarial deeds in Poland. It examines the feasibility of drafting and signing these deeds in the course of online communication between parties. The analysis builds on the significant constraints for the classic notarial procedure (based on paper documents and on the physical presence of a notary and parties) that were triggered by the COVID-19 pandemic. Its aim reaches, however, further beyond the present-day realities and seeks possible ways to generally modernize provisions on notarial deeds and to adjust them to the growing proliferation of online communication in the society. The text ascertains that the existing structure of provisions on notarial deeds already allows for making notarial deeds online, without profound legislative changes. It can be achieved predominantly by altering the attitude towards interpretation of these rules, especially through a more profound insight into the function of these provisions and the interrelation between their rationale and the features of the online communication. In the latter regards, the text makes an in-depth scrutiny of possible guarantees for communicational efficacy and for authenticity of notarial deeds that are provided by the advanced methods of transmitting and storing data online.

European Consumer Law after the New Deal : A Tryptich

Yearbook of European Law 2020, t. 39, nr 1, s. 387-422.

In 2018/2019, EU private law experienced one of the most vigorous and meaningful changes in its evolution so far. The prominence of this alteration does not rest solely on the number of new rules, but—more importantly—on the substantially new perspective on economic and social tasks of European private law. The reform encompassed three core areas: consumer protection, sustainability and digital commerce. The paper seeks to better understand the transformative task of private law in the social and economic realm. The protection of the environment, on the one hand, and the informational autonomy and privacy, on the other, provide a new type of challenge for the existing agenda of private law, reaching beyond economic efficiency as its ultimate goal. Finally, the emergence of digitalization and sustainability as the new domains of private law reinvigorates the question of to what extent the European private law should directly engage itself in pursuing the social and economic agenda. The 2018/2019 legislation opened a new chapter in this discussion, facing private law with a new genre of tasks, which traditionally belonged to the domain of public ordering. The paper seeks to unpack the essence of this change by focusing on three intertwined issues: vulnerability, autonomy, and regulation. Mingled together they seem to form the backbone of the reform, which seems to provide an in-depth subversion of the existing conceptual structures of EU consumer law.

Freedom of contract on crossroads : the struggle over the concept of contract liberty in 20th century Poland

Osteuropa Recht 2020, t. 66, nr 1, s. 34-53.

The text delves into the origins and theoretic premises of the concept of freedom of contract that developed in Poland throughout the 20th century. It attempts to provide a more precise understanding of the economic and political dynamics that led to creation of the quite strong laissez faire perception of contract liberty, which still seems to underpin most of the Polish discourses about contract law. In so doing, the article seeks to analyze two crucial dynamics that seem to be determinative for the current shape of freedom of contract in Poland: the direct translation of the inter-war model of contract liberty into the current civil law, as well as the rapidity and profoundness of the transformation from the centrally-steered to free market economy in the 1990s. This view on intellectual history of contract liberty is, in turn, applied to analyze frictions in transposition of EU contract law, which occur conspicuously in the Polish realities.

Wyrok Trybunału Sprawiedliwości w sprawie Lexitor a prowizja agenta

Przegląd Prawa Handlowego 2020, nr 5, s. 15-21.

Współautorstwo: Rott-Pietrzyk, Ewa

Wyrok Trybunału Sprawiedliwości w sprawie Lexitor otworzył konsumentom, którzy skorzystali z prawa do wcześniejszej spłaty kredytu, drogę do zwrotu części prowizji wpłaconej kredytodawcy. Orzeczenie to, wraz z wydaną wkrótce po nim uchwałą SN w sprawie III CZP 45/19, doprowadziły w praktyce do prób obniżania prowizji wypłacanej agentom, którzy pośredniczyli w zawarciu umowy z konsumentem. Artykuł podejmuje próbę analizy kontekstu prawnego tej praktyki, jaki tworzą polskie przepisy o umowie agencyjnej oraz ich kontekst w prawie UE. Z tego punktu widzenia na szczególną uwagę zasługuje konflikt standardów ochrony konsumenta i agenta w prawie unijnym, jaki zarysował się na tle skutków wyroku w sprawie Lexitor. Z przeprowadzonej analizy wynika, że klauzule modyfikujące postanowienia umowy agencyjnej o prowizji (tj. wyłączające ją bądź ograniczające) w związku z wcześniejszą spłatą kredytu należy uznać za niedopuszczalne.

The judgment issued by the Court of Justice in the Lexitor case opened the path for consumers who had exercised the right to prepay their loans to obtain refund of part of the fee paid to the lender. This judgment, as well as the resolution issued soon afterwards by the Polish Supreme Court in case III CZP 45/19, in practice led to attempts to reduce the commission paid to agents who brokered in the execution of contracts with consumers. The article is an attempt at analysing the legal context of this practice, which context includes the Polish provisions on agency contracts and their context in EU law. From this point of view, special attention should be paid to the conflict between standards of protection of the consumer and the agent in EU law, which became apparent in the context of consequences of the Lexitor judgment. The analysis shows that the clauses that modify the provisions of the agency contract relating to commission (i.e. exclude or limit their application) due to prepayment of the loan should be considered prohibited.