Koncepcje prawnej podmiotowości przyrody

Prawo i Więź 2025, nr 5 (58), s. 203-222.

The purpose of the study is to present methods of introducing subjective rights of nature into the legal system, taking into account the legal solutions in force in selected countries. They consist of both statutory provisions (Ecuador) and case law (Colombia, India, Bangladesh, New Zealand). The discussion on the subjective rights of nature is not limited to their instrumental treatment, because in order to realize them it assumes the need for a profound transformation of the law through a change in the philosophical and legal paradigm. The initial premise of this process is the departure from the canon of anthropocentrically understood ethics. The legislative solutions adopted today, including constitutional ones, refer to human spirituality, animistic understanding of nature and religious beliefs. This confirms the fundamental importance of the cultural environment for legal debate. It can be concluded that in the Polish cultural and legal and political realities there is no justification for implementing the ideas of normative personification of nature understood in this way.

Punkty krytyczne prawnej ochrony wód

Warszawa : Instytut Nauk Prawnych PAN, 2025

ISBN 9788368199192; 9788368199208

122 strony.

Wyjściową tezą pracy jest stwierdzenie, że prawo wodne ewoluuje na przestrzeni lat, odpowiadając na pojawiające się wyzwania cywilizacyjne. Kluczowe ze współczesnej perspektywy jest przejście od unormowań właściwych dla materialnego prawa rzeczowego do nowoczesnego prawa chroniącego środowisko wodne. Można przyjąć, że etap ten przypada na lata 70. XX wieku. Zakres regulacji prawnej ulega w tym okresie rozszerzeniu i otwiera się nie tylko na zdobycze nauk przyrodniczych i technicznych, ale także na nowe metody administrowania. Obecne unormowania uwzględniają wszystkie najważniejsze źródła zagrożeń dla środowiska wodnego i systemów od wody zależnych. Należą do nich emisje z instalacji przemysłowych, zanieczyszczenia generowane przez aglomeracje oraz emisje obszarowe, związane z działalnością rolniczą. Istotnym czynnikiem legislacyjnego nowatorstwa staje się (nie tylko w Polsce) prawo europejskie.Kulminacją tego procesu jest uchwalenie ramowej dyrektywy wodnej w 2000 roku. Praca składa się z trzech rozdziałów. Pierwszy ukazuje linię rozwojową polskiego prawa wodnego od ustawy z 1922 r. po obecną ustawę Prawo wodne z 2017 roku. W kolejnych przedmiotem analizy uczyniono dwa wybrane aspekty ochrony wód. Materia rozdziału drugiego koncentruje się na problematyce zanieczyszczeń chemicznych ze źródeł punktowych. Poświęcone jej unormowania, uwzględniające prawo europejskie, wzbudzają liczne problemy interpretacyjne. Wnioski mają przede wszystkim charakter de lege lata. Rozdział trzeci poświęcony został niedocenionej prawniczo problematyce regulacji wód. Pojęcie to należy do polskiego języka prawa od 1922 roku. Podsumowaniem rozważań poświęconych tej instytucji jest wniosek de lege ferenda uzupełnienia katalogu przedsięwzięć zaliczanych do regulacji o przypadki tworzenia/likwidacji wody.