Czynniki warunkujące orzeczenia sądów dla nieletnich o zastosowaniu środka izolacyjnego

Prawo w Działaniu 2026, nr 66, s. 245–281.

Współautorstwo: Bloch, Karolina

The aim of this article is to discuss the factors influencing a court decision to impose isolation measures on juveniles. The analysis is based on the results of case file research conducted in 2025 at the Institute of Justice, which examined a group of youth who committed punishable acts or were demoralised, which led to the juvenile court ordering them to be placed in a youth educational centre, a correctional centre or in a district educational centre. The study was a repetition of research conducted a decade earlier and was based on the same research questions, and used, to the extent possible, similar research tools. Factors that may have influenced court’ decisions regarding the selection of isolation measures included the juvenile’s gender and age; the display of aggressive behaviour toward peers or at the home/institution where they resided; prior contact with the justice system, meaning previous cases initiated due to the commission of a criminal act or to signs of demoralisation; involvement in theft; and the mother’s criminal behaviour and imprisonment, were found to have an impact. Court decisions were also influenced by the suggestions contained in diagnostic opinions and interviews conducted during the process.

Celem artykułu jest omówienie czynników, które wpływają na orzeczenie przez sąd o zastosowaniu środków izolacyjnych wobec nieletnich. Analizy opieramy na wynikach badania aktowego przeprowadzonego w 2025 r. w Instytucie Wymiaru Sprawiedliwości, które objęło grupę młodzieży dopuszczającej się czynów karalnych lub wykazującej przejawy demoralizacji będące podstawą orzeczenia przez sąd dla nieletnich umieszczenia w młodzieżowym ośrodku wychowawczym, zakładzie poprawczym lub okręgowym ośrodku wychowawczym. Stanowiło ono powtórzenie badania przeprowadzonego dekadę wcześniej i bazowało na analogicznych pytaniach badawczych, a także – w miarę możliwości – podobnym narzędziu badawczym. Przeprowadzone analizy pokazały, że czynniki, które mogły wpływać na orzeczenie sądu o zastosowaniu środka izolacyjnego, to: płeć i wiek nieletniego, wykazywanie przez niego zachowań agresywnych wobec rówieśników, w domu czy placówce, w której przebywał, wcześniejszy kontakt z wymiarem sprawiedliwości w postaci spraw wszczętych z powodu popełnienia czynu karalnego lub wykazywania przejawów demoralizacji, popełnianie przez niego kradzieży w domu i poza nim, a także przestępczość i pobyt matki w zakładzie karnym. Decyzje sądu warunkowane były także sugestiami zawartymi w opiniach diagnostycznych i wywiadach środowiskowych sporządzanych na potrzeby badanej sprawy