Czynniki warunkujące orzeczenia sądów dla nieletnich o zastosowaniu środka izolacyjnego

Prawo w Działaniu 2026, nr 66, s. 245–281.

Współautorstwo: Bloch, Karolina

The aim of this article is to discuss the factors influencing a court decision to impose isolation measures on juveniles. The analysis is based on the results of case file research conducted in 2025 at the Institute of Justice, which examined a group of youth who committed punishable acts or were demoralised, which led to the juvenile court ordering them to be placed in a youth educational centre, a correctional centre or in a district educational centre. The study was a repetition of research conducted a decade earlier and was based on the same research questions, and used, to the extent possible, similar research tools. Factors that may have influenced court’ decisions regarding the selection of isolation measures included the juvenile’s gender and age; the display of aggressive behaviour toward peers or at the home/institution where they resided; prior contact with the justice system, meaning previous cases initiated due to the commission of a criminal act or to signs of demoralisation; involvement in theft; and the mother’s criminal behaviour and imprisonment, were found to have an impact. Court decisions were also influenced by the suggestions contained in diagnostic opinions and interviews conducted during the process.

Celem artykułu jest omówienie czynników, które wpływają na orzeczenie przez sąd o zastosowaniu środków izolacyjnych wobec nieletnich. Analizy opieramy na wynikach badania aktowego przeprowadzonego w 2025 r. w Instytucie Wymiaru Sprawiedliwości, które objęło grupę młodzieży dopuszczającej się czynów karalnych lub wykazującej przejawy demoralizacji będące podstawą orzeczenia przez sąd dla nieletnich umieszczenia w młodzieżowym ośrodku wychowawczym, zakładzie poprawczym lub okręgowym ośrodku wychowawczym. Stanowiło ono powtórzenie badania przeprowadzonego dekadę wcześniej i bazowało na analogicznych pytaniach badawczych, a także – w miarę możliwości – podobnym narzędziu badawczym. Przeprowadzone analizy pokazały, że czynniki, które mogły wpływać na orzeczenie sądu o zastosowaniu środka izolacyjnego, to: płeć i wiek nieletniego, wykazywanie przez niego zachowań agresywnych wobec rówieśników, w domu czy placówce, w której przebywał, wcześniejszy kontakt z wymiarem sprawiedliwości w postaci spraw wszczętych z powodu popełnienia czynu karalnego lub wykazywania przejawów demoralizacji, popełnianie przez niego kradzieży w domu i poza nim, a także przestępczość i pobyt matki w zakładzie karnym. Decyzje sądu warunkowane były także sugestiami zawartymi w opiniach diagnostycznych i wywiadach środowiskowych sporządzanych na potrzeby badanej sprawy

Nieletni a środki izolacyjne : analiza zmian ostatniej dekady na podstawie badania akt spraw sądowych

Probacja 2026, nr 2, s. 89-119.

Współautorstwo: Bloch, Karolina

Celem artykułu jest pokazanie jak w ciągu ostatniej dekady zmieniła się praktyka orzekania o zastosowaniu wobec nieletnich środków izolacyjnych. Analizy opieramy na wynikach badań uzyskanych w ramach badania akt sądowych przeprowadzonych w latach 2015 i 2025 w Instytucie Wymiaru Sprawiedliwości. Objęły one grupę młodzieży dopuszczającej się czynów karalnych lub wykazującej przejawy demoralizacji będące podstawą orzeczenia przez sąd dla nieletnich umieszczenia jej w młodzieżowym ośrodku wychowawczym lub w zakładzie poprawczym, a w badaniu z 2025 r. również w okręgowym ośrodku wychowawczym. Przeprowadzone przez nas badania pokazały, że przez dekadę zaszły pewne istotne zmiany nie tylko wśród samych nieletnich, ale także w środowiskach, w których się wychowywali oraz w reakcji sądu na ich zachowania. Dotyczą one m.in. struktury problemów diagnozowanych u młodzieży. Częściej wśród nich pojawiają się zaburzenia psychiczne. Wzrost widoczny jest u dziewcząt, wobec których środki izolacyjne są stosowane. Zrównał się wiek dziewcząt i chłopców w momencie stania się po raz pierwszy podsądnym. Struktura popełnianych czynów pozostała w zasadzie taka sama, z pewnym wyjątkiem – redukcją czynów najpoważniejszych. Zwiększyła się także skala problemów występujących w rodzinach nieletnich – głównie wśród matek. Nieco inne zmienne niż dekadę temu okazały się istotne dla orzeczeń wydawanych przez sądy.

This article aims to demonstrate how the practice of adjudicating the use of isolation measures to juveniles has changed over the past decade. Our analyses are based on the results of case file research conducted in 2015 and 2025 at the Institute of Justice. These studies were based on a group of youth who committed punishable acts or were demoralised, which led to the juvenile court ordering them to be placed in a youth educational centre or a correctional centre, and in the 2025 study, also in a district educational centre. Our research has shown that over the past decade, significant changes have occurred not only among the juveniles themselves but also in the environments in which they were raised and in the court’s response to their behaviour. These changes concern, among other things, the structure of problems diagnosed among youth. Mental disorders are more common among them. An increase is visible in the share of girls. The age line between them and boys has become blurred. The structure of punishable acts committed is almost the same, with one exception: a reduction in the most serious acts. The scale of problems arising in the families of minors also increased, primarily among mothers. Slightly different variables than a decade ago proved important for court decisions.