Second-class EUropean citizenship : deportation of Poles under the European Arrest Warrant

Citizenship Studies 2026, online first, s. 1-19.

Współautorstwo: Klaus, Witold

The paper critically analyses deportation practices involving Polish citizens who, after committing a crime in Poland, left the country without serving their sentence and settled in other EU member states. Building on the literature on deportation practices, which are seen as a technique of population management defining modern citizenship, the paper discusses the European Arrest Warrant (EAW) as a ‘reverse deportation’. It examines how Polish authorities use the EAW against Polish citizens to interrupt their stay in an EU member state and force them to return to Poland. We argue that these practices exemplify ‘contingent EU citizenship’ by limiting the rights of certain categories of people (in this case, those with a criminal conviction) who cannot fully exercise their right to stay in another EU country. Consequently, their status in these countries is only temporary and conditional. Finally, the article addresses resistance to these practices.

This work was supported by the National Science Centre, Poland, under Grant number UMO-2018/30/M/HS5/00816.

Empiryczna zawartość pojęcia społecznej szkodliwości czynu i jego mierników

Prawo w Działaniu 2026, nr 65, s. 310-344.

Celem opracowania jest analiza sposobu oceny stopnia społecznej szkodliwości czynu w kontekście wymierzania kary, a w szczególności kary pozbawienia wolności. Jedną z dyrektyw sądowego wymiaru kary na gruncie art. 53 § 1 Kodeksu karnego jest właśnie współmierność kary do stopnia społecznej szkodliwości czynu. Aby jednak ustalić współmierność kary, należy w jakiś sposób ocenić ten stopień społecznej szkodliwości czynu. Wcześniejsze analizy poświęcone społecznej szkodliwości czynu (czy społecznego niebezpieczeństwa czynu – wedle terminologii Kodeksu karnego z 1969 r.) obejmowały rozważania teoretyczne i empiryczne dotyczące tego, jakie czynniki wpływają na jej stopień (podmiotowe, przedmiotowe czy oba ich rodzaje), oraz to, w jaki sposób przy wymiarze kary uwzględniana jest dyrektywa sprawiedliwościowa, ewentualnie w jaki sposób oceniana jest znikomość stopnia społecznego niebezpieczeństwa czynu na potrzeby umorzenia postępowania (art. 49 Kodeksu postępowania karnego z 1928 r.). Ustawodawca w k.k. z 1997 r., przecinając istniejące dotychczas spory doktrynalne, przesądził, jakie elementy mają rzutować na ocenę stopnia społecznej szkodliwości czynu (art. 115 § 2 k.k.), i opowiedział się jednoznacznie za kompleksową koncepcją (podmiotowo-przedmiotową) społecznej szkodliwości czynu. Brak jest jednak aktualnych badań dotyczących tego, jakie okoliczności są w rzeczywistości uwzględniane przez sędziów przy ocenie stopnia społecznej szkodliwości czynu i jaką rolę przy wymierzaniu kary, w tym wymierzaniu kary pozbawienia wolności, odgrywa dyrektywa sprawiedliwościowa. W tekście zaprezentowano wyniki analizy treści (ilościowej i jakościowej) 140 pisemnych uzasadnień wyroków sądowych zapadłych w 2019 r. w wybranych sądach w Polsce za cztery przestępstwa, tj. z art. 156 § 1 lub 3 k.k., art. 158 § 1 k.k., art. 278 § 1 k.k. oraz art. 286 § 1 k.k. (po 35 uzasadnień za każde z tych przestępstw).

The aim of this study is to analyse how the degree of an act’s social harmfulness is assessed in sentencing, particularly in the context of imprisonment. One of the directives of judicial sentencing under Article 53 § 1 of the Penal Code is precisely the proportionality of the penalty to the degree of social harmfulness of the act. However, to determine proportionality, that degree of social harmfulness must be assessed in some way. Previous analyses devoted to the social harmfulness of an act (or the social danger of an act, according to the terminology of the Penal Code of 1969) have included theoretical and empirical considerations about which factors influence its degree (subjective, objective, or both) and about how the directive of just retribution is taken into account in sentencing, or how the insignificance of the degree of social danger of an act is assessed for the purpose of discontinuing proceedings (former Article 49 of the Code of Criminal Procedure of 1928). In the Penal Code of 1997, the legislator, cutting through prior doctrinal disputes, determined which elements should be taken into account in assessing the degree of social harmfulness of an act (Article 115 § 2 of the Penal Code), thereby clearly endorsing a comprehensive (subjective–objective) concept of social harmfulness. However, there is a lack of up-to-date research on the circumstances judges actually consider when assessing the degree of social harmfulness of an act and on the role the directive of just retribution plays in sentencing, including in the imposition of imprisonment. The text presents the results of a content analysis (both quantitative and qualitative) of 140 written court judgment justifications issued in 2019 by selected courts in Poland for four offences, namely Article 156 § 1 or § 3 of the Criminal Code, Article 158 § 1 of the Criminal Code, Article 278 § 1 of the Criminal Code, and Article 286 § 1 of the Criminal Code (35 justifications for each offence).

Asysta dla osób pokrzywdzonych przestępstwem : ewaluacja programu pilotażowego

Archiwum Kryminologii 2025, t. XLVII, nr 1, s. 79–117.

Współautorstwo: Kopeć, Maria; Woźniakowska, Dagmara

Program „Asystent osoby pokrzywdzonej przestępstwem” realizowany przez Fundację Pomocy Ofiarom Przestępstw i Niebieską Linię miał na celu wsparcie ofiar poprzez obecność asystentów podczas czynności procesowych. Pilotaż objął szkolenie wolontariuszy z zakresu prawa, psychologii i traumy. Ewaluacja programu – w formie ankiet i wywiadów z asystentami, ofiarami i funkcjonariuszami – wykazała wysoką ocenę przydatności szkoleń i realną pomoc asystentów. Wolontariusze wnieśli wsparcie emocjonalne i praktyczne, ułatwiając ofiarom kontakt z instytucjami. Badania wskazują na potrzebę dalszego rozwoju systemowego wsparcia i ugruntowania roli asystenta w strukturach pomocowych. Podkreślono również znaczenie wolontariatu, jakości szkoleń oraz współpracy z instytucjami publicznymi.

The programme “Assistant for crime victims”, implemented by the Crime Victims Assistance Foundation and the Blue Line, aimed to support victims by having assistants present during legal proceedings. The pilot programme entailed training volunteers in law, psychology and trauma. Surveys and interviews with assistants, victims and law enforcement conducted to evaluate the programme rated the usefulness of the training highly and demonstrated the real support provided by the assistants. The volunteers provided emotional and practical support, facilitating interactions between victims and institutions. The findings emphasize the need for further systemic support for developing and formally recognising assistants within aid structures. The importance of volunteer involvement, training quality and collaboration with public institutions was also highlighted.

Detencja i jej alternatywy : analiza orzecznictwa sądowego w sprawie umieszczania cudzoziemców w ośrodkach strzeżonych

Współautorstwo: Klaus, Witold; Szulecka, Monika; Makarska, Małgorzata; Górski, Marcin

Warszawa : Wydawnictwo Instytutu Wymiaru Sprawiedliwości, 2024

ISBN 9788367149556

261 stron. Bibliografia - s. 253-261.

Praca stanowi krytyczne studium praktyki sądów w zakresie podejmowania decyzji w sprawie wniosków Straży Granicznej o umieszczenie cudzoziemca w ośrodku strzeżonym lub areszcie dla cudzoziemców. Na tle rozważań teoretycznych dotyczących orzekania środka izolacyjnego i środków alternatywnych do detencji w monografii przedstawiono wyniki szeroko zakrojonych badań orzecznictwa sądowego z lat 2019 oraz 2021 oraz analizy dostępnych danych statystycznych odnoszących się zarówno do stosowania detencji, jak i środków alternatywnych do niej w latach 2015-2021. W recenzji wydawniczej dr Małgorzata Makarska z SSO w Siedlcach stwierdziła, że „pracę badawczą należy uznać za wartościową i wnoszącą istotny wkład w badany obszar, związany ze stosowaniem detencji wobec cudzoziemców i jej alternatywami. Analiza orzecznictwa sądowego w sprawie umieszczania cudzoziemców w ośrodkach strzeżonych została przeprowadzona wnikliwie, wieloaspektowo, na podstawie danych statystycznych i badań aktowych. Badacze opisali zastosowaną metodę badań, która pozwoliła przed-stawić praktykę orzeczniczą sądów w odniesieniu do obowiązujących przepisów ustaw: o cudzoziemcach i o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium RP. Wyniki badań i analiz zostały zamieszczone w formie tabel i wykresów oraz opatrzone wyjaśnieniami, komentarzami i wnioskami. Całość pracy poprzedził wstęp przedstawiający detencję i funkcjonowanie ośrodków strzeżonych w Polsce w ujęciu historycznym. Praca przytacza źródła badawcze, doktrynalne, jak i orzecznicze”. Drugi z recenzentów – dr hab. Marcin Górski, prof. UŁ natomiast przyznaje, że „rzadko zdarza się czytać polską pracę prawoznawczą, która jest tak interesująca, że czytelnik musi odpierać pokusę spojrzenia na koniec książki czy rozdziału, żeby się dowiedzieć, „kto okazał się zabójcą". Z miłym zdziwieniem przychodzi stwierdzić, że recenzowana publikacja jest tak właśnie interesująca. Wywód jest prowadzony niezwykle wartko, znakomitą polszczyzną, z przybliżeniem (ale nie uciążliwym) terminologii i konstrukcji obcych (i doskonałym ich wykorzystaniem). Praca jest oparta na wartościowych wynikach badań, których sposób przeprowadzenia nie wzbudza wątpliwości metodologicznych, zarazem zaś uzupełnia istotny lukę w polskim piśmiennictwie, podejmując zagadnienie stosowania detencji wobec cudzoziemców.”

Kara pozbawienia wolności w zawieszeniu i jej dolegliwość a ustawowy katalog kar

Współautorstwo: Klaus, Witold

W kręgu kryminologii : księga jubileuszowa Profesora Krzysztofa Krajewskiego / redakcja Janina Błachut, Maciej Bocheński, Edyta Drzazga, Magdalena Grzyb, Michał Powszedniak, Dominik Wzorek. Kraków : Krakowski Instytut Prawa Karnego Fundacja, 2024, s. 151-165.